FORUM TURKAYILDIZ  

Geri git   FORUM TURKAYILDIZ > Eğitim&Öğretim Konuları, Lise ve Üniversitelere Giriş Sınavları ve Ders Notları > Turkayildiz Ödev Arşivi > Ödev Kategorileri > Coğrafya

Cevapla
LinkBack Seçenekler Thema bewerten Stil
  #1 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart Maden Sondaj Tekniği

SONDAJ TEKNİĞİ

Sondajın Tanımı ve Açıklaması:

Bir delici uç yardımı ile yeryüzünden itibaren içeriye doğru belirli çap ve derinlikte dönen borular ile veya darbeli tel, halat ve delici uç ile kuyular açılmasına SONDAJ denir.

Sondaj sistemi ikiye ayrılır:

A. Rotary (dönerek çalışan) sondaj sistemi,
B. Percussion (darbeli) sondaj sistemi.

Bu sıralama sondajın yukarıdaki tanımını kapsamaktadır. Sondajda bir delici, yani bir matkap bulunur. Rotary sistemde; kuyuda matkaba bağlı bir borular sistemi vardır. Darbeli sistemde ise yine bir matkap bulunduğu halde kuyudaki delme işlemi sondaj makinasına bağlı çelik tel halat veya sondaj çubukları yardımı ile yapılır. Çalışma sisteminin farklı olması nedeni ile, sondajlar farklı şekilde çalışan makinalar ile yapılır. Darbeli sondajlar derinliği az sondajlardır. Bu nedenle derin sondajlarda Rotary sistem tercih edilir. Fakar her iki sondaj sisteminin birbirine üstün tarafları vardır.


1.SONDAJLARIN AMAÇLARI:

Sondajlar genellikle aşağıda açıklanan amaçlar ile yapılır:

A. Karot ve sediman numune alınarak jeolojik tabakaları saptamak, kayaçlar ile ilgili bilgi almak.

Karot ve sediman numuneler ile sondajlarda rastlana tabakalar incelenir, alınan numuneler laboratuara gönderilerek tahlil ettirilir. Analizleri yapılır, gerekli deneyler yapılır, fosiller belirlenir, bu fosiller yardımı ile tabakların yaşları saptanır veya numuneler üzerinde gerekli araştırmalar yapılır.

B. Madenlerin veya malzeme ocaklarının varlığının doğrultusunu, yatımını, derinlik ve miktarını saptamak..

C. Su aramak ve üretmek,
D. Petrol aramak ve üretmek,
E. Doğal gaz aramak ve üretmek,
F. Jeotermal kaynak aramak ve üretmek,
G. Drenaj,
H. Enjeksiyon (yer altı beton baraj inşaatı),
I. Dinamit lağımı açmak ve beton kırmak,
İ. Havalandırma bacası inşaatı,
J. Maden kazalarında can kurtarma işlemleri,
K. Yer altı nükleer denemeleri,
L. Zeminin taşıma kapasitesinin saptanması ve zemin mekaniği deneyleri için sondaj yapmak.


Bunlar genellikle temel sondajlardır. Temel sondajların yapılma amaçları; baraj, köprü, tünel, termik ve nükleer santral, fabrika, çok katlı bine gibi yapıların oturacağı zeminin incelenmesi ve taşıma kapasitesinin saptanmasıdır. Bunun için tabakaların özellikleri, su içerikleri, su kaçırma derecesi, vs. gibi fiziki ve jeolojik veriler toplanarak değerlendirilir. Bunun yanında mühendislik amaçlı sondajlarda ayrıca aşağıdaki işlemler yapılır;

Standart Penetrasyon deneyleri yapılır,
Bozulmuş ve bozulmamış numuneler alınır,
Vane, dilatometre veya presyometre deneyleri yapılır,
Alüvyonun durumu incelenir ve permeabilite deneyleri yapılır,
Ana kayanın durumu belirlenir,
Hafriyat durumu incelenir, zemin sınıflandırılır ve hafriyat sınırı saptanır,
Kuyular arası sismik araştırma yapılır,

2.Sondaj Çeşitleri:

Yukarıda ikiye ayırdığımız sondaj sistemleri hakkında burada kısaca açıklama yapılacaktır.

A. Rotary Sondaj Sistemi:

Gelişmiş bir sondaj sistemidir. Darbeli sisteme göre Rotary sistem ile yapılan sondajlarda daha çok ilerleme yapılır. Özellikle dişli matkapların kullanılması ile bütün formasyonlarda bu sistem ile sondaj yapmak mümkündür. Rotary sistem ile yapılan sondajlarda kesici ve öğütücü bir matkaba, dönme hareketi verecek bir makinaya, kesilen zemin üzerinde matkabın basıncını muhafaza ettirecek bir tertibata ve matkap kesintilerini dışarı atabilecek bir sisteme gereksinim vardır. Bu faktörler kesici aletin, kesilen formasyonun içerisine girmesini sağlar ve sondaj deliğini açar. Her sondajda matkap mümkün olduğu kadar sabit bir hızla döndürülmeli ve sabit bir basınç altında düzgün bir şekilde çalıştırılmalıdır.


B. Darbeli Sondaj Sistemi:

Bu sistem ile yapılan sondajlarda ağır bir matkabın ve sondaj çubuğunun eşit aralıklar ile indirilip kaldırılması sonucunda oluşan darbe kuvveti ile sondaj deliğinde rastlanan formasyon parçalanır ve zemin gevşetilir. Gevşetilmiş bu zemin ve yeni kesintiler bir çamur kovası veya kum kovası (Bailer) ile kuyudan çıkarılır. Kuru bir kuyu açarken matkap kesintilerinin atılamsında zayi olan suyu telafi etmek amacı ile su ilave edilmelidir. Sert kayalarda kuyu, genellikle muhafaza borusu olmadan açılabilir. Fakat yumuşak, heyelana ve yıkılmaya müsait veya sertleşmemiş formasyonlarda ise sondaj yapabilmek için muhafaza borusu kullanılır. Darbeli sondaj genellikle bir kule, kablolu vinç, aletleri kaldırmak ve indirmek için bir darbe sistemi ve motordan oluşur.







SONDAJIN TARİHÇESİ

İlk sondajların M.Ö. 1700 yıllarında Çinliler tarafından yapıldığı söylenmektedir. Su ve tuz elde etmek amacı ile açılan bu sondajların 500 m. Gibi o zamanki teknik olanaklar için çok fazla derinliklere indiği ve açılmalarının 10 yıldan fazla sürdüğü sanılmaktadır.

Kimi kaynaklara göre ise Çinlilerin 1200 m derinliğe kadar sondaj yaptıkları bilinmektedir. Bununla birlikte Mısırlıların Piramitlerini inşaa eden küçük delikler açmak için ilk sondaj makinalarını kullandıkları da bilinmektedir.

Uzun süre gelişim göstermeyen sondajcılık endüstri çağının başlaması ile önem kazanmış ve petrolün teknolojiye girmesi ile bir dönüm noktasına gelmiştir.
Petrolün ilk kez sondaj ile bulunduğu 1859 yılı modern sondajcılığın başlangıç tarihi sayılabilir. Petrolün artan önemi sondajcılığı etkilemiş ve zamanla gerek kullanılan donanımlar ile gerekse uygulanan yöntemler ile günün teknik olanaklarına uygun değişimler gerçekleştirilmiştir. İlk uygulanan sondaj yöntemi olan “ Kablolu Sondaj Yönteminden “ sonra Döner sondaj yönteminin bulunması ve açık deniz sondajlarının yapılmaya başlanması sondaj tekniğinin geçirdiği önemli evrimler olarak sıralanabilir.


SONDAJIN TÜRLERİ

Sondajlar yapılış amaçlarına, derinliklerine, yapıldıkları yere, aranan maddelere, uygulanan yöntemlere göre türlere ayrılır.

YAPILIŞ AMAÇLARINA GÖRE SONDAJLAR:

a) Arama Sondajları
b) Geliştirme Sondajları
c) Üretim Sondajları
d) Yardımcı Sondajlar diye adlandırılırlar.

a)ARAMA SONDAJLARI

Aranması öngörülen maddelerin yeraltında varolup olmadıklarını saptamak amacı ile yapılan sondajlardır

b)GELİŞTİRME SONDAJLARI

Yeri saptanan bir yatağın büyüklüğünü belirlemek ve içerdiği maddenin dağılım alanın saptamak için yapılan sondajlardır

c)ÜRETİM SONDAJLARI

Sınırları belirlenen yatağın sondajla açılacak kuyular ile işletilmesi söz konusu ise (Örneğin; petrol, doğal gaz, su, tuz ve kükürt yataklarında olduğu gibi) belirli bir plana uygun işletme kuyuları açılır. Bunlara üretim sondajları da denilir.

d) YARDIMCI SONDAJLAR

Bir yatağın işletilmesine yardımcı olmak amacı ile yapılan sondajlardır. Örneğin; petrol sahalarında açılacak su enjeksiyon kuyuları, büyük çaplı maden kuyularının açılması sırasında çevreden gelen suyun durdurulması için yapılan sondajlar bunlardandır.


DERİNLİKLERİNE GÖRE SONDAJLAR

a) Sığ Sondajlar
b) Derin Sondajlar
c) Çok Derin Sondajlar olmak üzere ayrılırlar.

Derinliği 500-1000m’ye kadar olan sondajlar sığ,
1000-4500 m derinliğe kadar inen sondajlar derin
4500-6000 m’derinliğe kadar inmiş sondajlar ise çok derin Sondajlardır.
6000 m’den daha derine inmiş sondajlar ise ultra derin
Dünyada bugüne kadar yapılmış en derin sondaj 9500 m.dir.
Not : Bu konuya üye olmadan yorum yazılabilir.

__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #2 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

YAPILDIKLARI YERE GÖRE SONDAJLAR

A) Karalarda yapılan sondajlar
B) Denizlerde yapılan sondajlar

ARANAN MADDENİN TÜRÜNE GÖRE SONDAJLAR

A) Petrol Sondajları
B) Doğalgaz Sondajları
C) Maden Sondajları
D) Kömür Sondajları
E) Su Sondajları

SONDAJ YÖNTEMLERİ

- Darbeli Sondajlar
- Döner Sondajlar
- Diğer Sondaj Yöntemleri


İlk iki yöntem daha önceki bölümde kısaca açıklanmıştı.
Burada 3. maddeye giren yöntemler verilecektir.


A. Boru Çakma Metodu (Wash-boring-drive pipes)

Yumuşak formasyonlardan numune almak veya elmas sondaj makinalarını sondaja başlatmak ve lüzumlu kuyu ağız borusu koymak için takriben 30 . derinliğinde açılacak sondaj kuyularında kullanılan basit makinalardır. Bir boru çakılır. Tazyik altında su fışkırtılarak numune dışarıya alınır. Boru kendi ağırlığı ile iner veya döndürülerek çakılır. Sondaj neticesinde borular ya halat veya krikolar ile çekilir (Şekil X). Sert kayaca rastlanır ise matkap kullanılır.

B. Burgu (Auger)

Prospeksiyon maksadı ile yumuşak formasyonlarda kullanılır. Elle kullanılan ½ pusluk burgular olduğu gibi motor ile çevrilen 150-200 m. Ye inebilecek burgu tipleri de vardır. Kilde helezon tipi burgu ve çakıllı olan yumuşak formasyonlarda boru şeklinde numune alıcılar vardır.


Bunlardan başka:


- Portatif Sondaj Makinaları
- Ağaç direk metodu
- Empire sondaj makinası
- Kablolu petrol sondaj makinası
- Saçmalı sondaj yöntemleri de vardır.

Tüm bunların dışında kayaç parçalayarak gerilimin mekanik yolla oluşturulmasının yanı sıra termik yolla oluşturulması, fizyon ve buharlaştırma ve kimyasal reaksiyonlardan yararlanma prensibine dayanan yöntemlerdir. Mekanik yolla parçalanma, kayacın basınç dayanımının üstünde bir gerilim ile sağlanır. Termik yöntemler ısıtılan kayaçtaki minerallerin farklı genleşme özellikleri sonucu oluşan gerilimler ile parçalanmayı öngörür. Fizyon ve buharlaşma ise kayanın ergitilip buharlaştırılması yöntemidir.

Delik içerisinde çözülüp asit kullanılarak kayacın kimyasal yolla çözülüp parçalanması ise kimyasal yöntemlerin temelidir. Bunlar ve bunlara benzer bir çok yöntem henüz laboratuar denemesi devresindedir. Çözümlenmesi gereken daha birçok yöntem vardır.


ELMASLI SONDAJ TEKNİĞİ ELMASLI SONDAJCILIĞIN GENEL KULLANIMI

Elmaslı sondajcılık çok sert olan elmasın kayaçlar ve diğer maddeleri delebilme özelliğine dayanır.

Elmaslı sondaj mekanik olarak, güç ünitesi ve ucunda matkap bulunan döner çelik borulardan (takım dizisi) oluşur. Takım dizisinin ucundaki elmas matkabın çapı ve tipi kullanma yerine göre değişebilir.

Matkap ve bağlı olduğu karotiyer kontrollü basınç altında döndürülür. İçi boş manşon bağlantılı takım dizisi içinden basınçlı sondaj sıvısı verilerek, matkabın soğutulması ve delmede oluşan kırıntıların temizlenmesi sağlanır.

Delme sürecinde oluşan karot (numune) karotiyerin içine girerek ilerler, orada toplanır.

Takım dizisi genellikle her 1.5 veya 3 m ilerlemeden sonra geri çekilerek karotiyerin içindeki karot alınır.

Elmaslı sondajlar patlayıcı madde delikleri açmak, maden ve taş ocaklarından karot veya numune alınması, havalandırma, drenaj çalışmaları ile inşaatlarda duvar ve hafriyatlardan örnek almak, baraj ve tesis yeri zemin araştırmalarında yararlanmak amacı ile küçük çaplı kuyular açma amacı ile kullanılır.


ELMASLI SONDAJ MAKİNALARI

Muhtelif kapasite de olan yer altı ve yerüstünde kullanılabilen kızaklı, portatif, jeep, kamyon veya traktöre bindirilmiş sondaj makinaları başlıca 4 üniteden meydana gelir:

Tijleri döndürecek ünite
Matkap ve tijlere baskı verecek ünite
Tijleri indirip çekecek ünite
Matkaba inecek suyun sirkülasyonunu temin eden ünite


Genellikle bu makinalarda benzin ve dizel ile çalışan motorlar kullanılmaktadır.
Motor debriyaj ve dişliler ile ana safha bağlanmak sureti ile 2-3 veya 4 vitesle devir hızı temin etmek mümkündür.

Sondaj makinası üzerinde, pompa ve takım çekici, tambur-vinç bulunur. Vinç tijleri muhafaza borusunu kuyu içerisine indirmek veya dışarı çıkarmak için kullanıldığı gibi kızaklı sondaj makinelerinde, makineyi bir lokasyondan diğer bir yere kendi kendine çekmek için kullanılır. Bunun için kablonun ucu sabit bir yere tespit edilmek sureti ile kablo tambura sarılır ve sondaj makinesi sabit yere doğru çekilir.

Sondaj makinelerinde tijleri döndüren başlık hidrolik veya dişli olarak yapılmıştır. Hidrolik makineler parçalanmış çatlaklı, çürük ve boşluklu formasyonlarda daha randımanlıdır. Formasyonda vuku bulacak ani değişikliklere göre ilerleme ve matkap üzerindeki baskıyı kontrol etmek mümkündür. Ancak daha ehliyetli ve tecrübeli sondörlere ihtiyaç vardır. Bir boşluğa rastlanınca, ani düşme ve matkabın sıkışmasına mani olacak surette sondörün bilgili ve çabuk karar vererek hareket etmesi lazımdır.

Dişli mekanik sistemde vites değiştirmek sureti ile istenilen hız verilir ve matkap muayyen bir devir ile belli bir hızla döner ve ilerler. Her iki sistemde de amaç matkabı döndürmek ve matkaba üstün baskı uygulamaktır.

Sondaj için gerekli su, sondaj makinesi üzerine yerleştirilmiş pompa ile kuyuya verilir. Ancak sondaj için gerekli su, sondaj kuyusu yanına açılmış su havuzuna ya bir dere veya su deposundan başka bir pompa ile pompalanır. Yahut ta tanker ile taşınır.

Yeraltındaki sondaj makinaları bir sütun veya çelik boru üzerine monte edilmiştir. Yerüstünde ise vagon, treyler, jeep veya kamyona monte edildiği gibi, kızak üzerinde de bulunur. Kamyonun motoru aynı zamanda kuleyi indirip kaldırmak, pompayı vinci çalıştırmak için de kullanılır
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #3 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart








Yukarıda kısaca açıklanan sonda makinesinin üniteleri aşağıdaki gibidir.

-Güç Ünitesi (Motor)
-Vinç
-Morset
-Kule
-Kızak veya Platform
-Pompa
- Sondaj Takım dizisi Ancak motor daha sonra verilecek.

VİNÇ:

Çelik halatın manevra sırasında üzerine sarılabilmesi için bir tambur ve bu tamburun hareketini kontrol amacı ile de bir fren ve debriyaj sisteminden oluşur.

MORSET:

Takım dizisi, morset lokmalarının sıkılması ile morset başlığına bağlanır, morset başlığı, morset milinin alt veya üst ucunda yer alır. Ana milden konik dişliler aracılığı ile hareket alan morset milinin dönmesi ile, takım dizisi döndürülmüş olur. Aynı zamanda morset milinin iki yanındaki hidrolik silindirler aracılığı ile de morset mili aşağıya veya yukarıya doğru sınırlı olarak hareket eder. Böylece delme işlemi için gerekli hareketlerin ikisi de takım dizisine iletilmiş olur.

Hidrolik silindirlere yağ, hidrolik pompası tarafından basılır. Bu yağın basıncı bir vana ile ayarlanabildiğinden, takımın aşağıya inen kuvvetin kontrolü mümkün olur.




KULE

Takımın kuyudan çekilmesi veya kuyuya indirilmesi sırasında, kuyu ile tijlerin veya muhafaza borularının aynı eksene getirilmesi gerekir. Kuleler:

Kafes tip
İçiçe geçen (teleskopik)
Üç Ayaklı
Katlanabilir
Tek direkli


Kulelerin boyları taç makaraların bulunduğu düzey ile kule ayaklarının oturduğu düzey arasındaki uzaklıktır. Kulelerin boyları 24.40 ile 57.64 m arasında değişmektedir. Kulelerin yüksekliği aynı zamanda taşıma kapasiteleri ile ilgilidir. İnilecek derinlik arttıkça kullanılacak kulelerin boylarının yüksek seçilmesi gereklidir.

Kule yüksekliğinin fazla olması, boruların deliğe indirilip çıkarılması sırasında (manevra) zamandan kazanç sağlar. Genellikle 1000 m derinliğe kadar 41.48 m, daha derinler için ise 57.64 m. Yükseklikteki kuleler kullanılır. Kulelerin üzerinde bulunan belirli yerlerde balkonlar vardır. Bunlar sondaj sırasında değişik işlerin yapılması için işçilerin üzerine çıkıp hareket edebilecekleri yerlerdir.

Sondaj kuleleri standart ve taşınabilir kuleler olmak üzere iki gruba ayrılabilir. Bugün 4000 m derinliğe inebilir kuleler taşınabilir biçimde parçalanmaksızın kullanılacakları yere götürülür. Standart kuleler ise kullanılacakları yerde parça parça monte edilirler.

Sondaj yapılacak yerde kurulan kulelerin devrilmeğe karşı emniyet tedbiri almak üzere, halatlarla bağlanmaları gerekir. Bağlanma, kulelerin tepesine tutturulan çelik halatların zeminde hazırlanan beton bloklara geçirilip gerdirilmesi ile yapılır.




KIZAK VE PLATFORM

Sondaj makinesinin, operasyon sırasında hareket eden veya hareket veren üniteleri sabit bir şasi üzerine monte edilir. Bu sabit şasi, nakliyat sırasında kolaylık sağlayan bir kızak olduğu gibi, kamyona veya başka bir araca monte edilen makinelerde yalnız bir platform olabilir.

POMPA

Sondaj için gerekli çamur veya suyu (sondaj sıvısı) takımın içinden matkaba basmaya yarar. Burada basılan sıvının iki fonksiyonu vardır.

a- Delme sürecine oluşan kırıntıları temizlemek
b- Matkabı soğutarak elmasların yanmasını önlemektir. Bu iki fonksiyona bağlı olarak pompalanan sıvının debisini, takım dizisinin çapına ve formasyona göre ayarlamak gerekir.







SONDAJ TAKIM DİZİSİ

Tijler, içerisi boş ve birbirine takılan çelik borulardır. Elmas sondaj makinelerinde drill rod ve petrol sondajlarında drill pipe ismini alır. Tijlerin alt ucunda karotiyer (core barrel), rimer (reaming shell) ve elmas karot matkabı takılır. Tijlerin üzerinde su başlığı bulunur. Tijler, mekanik baskı ile döndürüldükçe matkabın kayaç içerisinde ilerlemesini sağlar. Maden sondajlarında tijler umumiyetle 3 m ve petrol sondajlarında 10 m uzunluktadır. Böylece takım dizisi; manevra başlığı, su başlığı, tij veya tijler, manşonlar, karotiyer, port- kron, karot tutucu ve matkaptan oluşur.

MANEVRA BAŞLIĞI

Sondaj dizisi elemanlarını diziye ekleyip çıkartmak ve kuyu dışındaki yerlerine getirip götürmek için, vinç ile birlikte kullanılan, alt ucu dişli, üst kısmı döner bir sondaj gerecidir.





SU BAŞLIĞI (WATER SWİVEL)

Su başlığı, pompanın verici hortumunu takım dizisinin üst ucuna bağlıyan gereçtir. Basınçlı sondaj sıvısının dönen takım dizisinin içine girmesini sağlar.
Genellikle iki gövdelidir ve gövdeler arasında bulunan döner bilyalı yataklar nedeni ile, takım dizisinin dönme hareketini pompanın verici hortumuna iletmez.



TİJLER

Tij, çelikten dikişsiz olarak imal edilen ve uçlarına, içten bağlantılı dişleri açılmış borudur. İki çeşit tij imal edilmektedir. Modern tijler genellikle alaşım çeliğinden ince duvarlı, dikişsiz, et kalınlığı aynı olan veya diş açılan kısımları içe doğru çıkıntılı tipte, uçlarına kare diş açılarak imal edilir. Tijler birbirine her iki tarafı erkek, kare dişli manşonlar ile bağlanır.

__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #4 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

KAROTİYER

Tij veya tijlerin alt ucuna bağlı olan karotiyer, delme sürecinde oluşan karotu içine alır ve bu karotun dışarıya taşınmasını sağlar.

Karotiyerle matkabı birbirine bağlamak ve karot tutucunun oturtulacağı yeri sağlamak amacı ile, iki ucuna bağlantı dişi açılmış küçük boylu boru (port kron = reaming shell) ilave edilir.




1- Tek Tüplü Karotiyerler (single tube core borrels)

Bu karotiyerler tek tüpten oluşur. Sondaj sıvısı ile temasta, özelliğini kaybetmeyen formasyonlarda ve karot olmayan matkaplarda sondaj yapılırken kullanılır. Bu tip karotiyerlerde sondaj sıvısı karot verimini azaltmaktadır.

2- Çift Tüplü Sabit Karotiyerler (Double Tube Rigit Type)

Bu karotiyerlerde iç tüp ve dış tüp birbirine bağlı olarak dönerler. Basınçlı sondaj sıvısı iki tüp arasından, karota temas etmeden matkaba ulaşır. Aslında sondaj sıvısı, tüplerin arasından çıktıktan sonra mesafe az da olsa yine karot ile temas halindedir. Sondaj sıvısı ile temasta özelliğini kaybeden formasyonlarda kullanılır.

3-Çift Tüplü Döner Karotiyerler (double tube swivel type)

Bu karotiyerlerde iç tüp bilyalı yatak üzerine yerleştirilmiştir. Karotiyer çalışırken iç tüp bu bilyalı yatak yardımı ile dönmez. Karot verimini düşürücü çok kırıklı, kolay eriyen formasyonlarda karot verimini arttırmak için kullanılır.


D- Wire-line Karotiyerler

Bu karotiyeri içeren takım;

1) Wire-line tij dizisine bağlanan bir dış tüp, bu tüpün alt ucunda wire-line, port kron ve matkap,
2) Dışarı çekilebilen bir iç tüp, bu tüpün alt ucunda bir karot tutucu, üst ucunda bilyalı yatak ve en üstünde de kilitleme başlığı
3) İç tüpü dışarıya çıkarabilmek için olta tertibatı ve tel halat
4) Wire-line vinci
5) Wire-line tij dizisinden oluşur.


Wire-line karotiyerlerin çalışması

Wire-line dizisi tabana indirilerek , normal karot alma işleminde olduğu gibi ilerlenir. Bir karotiyer boyu ilerlemeden sonra ilerleme durdurulur ve takım bir tij yüksekliğinde askıya alınır. Karotun dışarıya taşınması için, olta tertibatı tijlerin içinden atılarak iç tüpün üstündeki kilitleme tertibatına birleştirilir. Bundan sonra olta tertibatı halatı, wire-line vinci ile tijlerin içinden çekilerek, içinde karot bulunan iç tüpü dışarıya taşır ve iç tüpün içinden karot çıkarılır. Daha sonra işlemler tekrarlanır. Bunun için yedek bir iç tüp, wire-line tij dizisi içinden atılarak karotiyer içine oturtulur.
Bu karotiyerlerin önemli avantajları vardır.


- Karotun dışarıya taşınması işlemi, takım çekilmeden yapıldığı için, manevrada geçen zaman kazanılmış olur.
- Matkap ömrünü azaltan en önemli faktör, manevra sırasında meydana gelen yıkıntı ve döküntüleri geçerken büyük ölçüde zarar görür. Bu sistemin uygulanmasında takım sadece matkap değiştirileceği zaman çekildiğinden, matkabın ömrü uzamış olur.
- Yüksek verimli karot alınır.
- Sondör daha az yorulur.
- Sondaj motoru ile vinç de daha az yorulma olur.
- Sondaj metre maliyeti daha düşüktür.

KAROT TUTUCU ( CORE CATCHER-CORE LİFTER )

Karotiyerlerden karotun düşmesine mani olmak için kullanılır. Bu maksat ile karot tutucu matkabın V şeklinde olan yuva içerisine yerleştirilir. Takım yukarı çekilirken sıkışan karot tutucu numunenin düşmesine mani olur. Alınan karotun sondaj tabanından kopartılmasını sağlar.




KAROT RANDIMANI ( VERİM )

Sondajlarda amaçlardan biride karot numunesi almaktır. Cevher tabakasının özelliklerini tamamen doğru olarak saptamak için karot randımanının yüksek olmasına dikkat etmek, bunun için gerekli önlemleri almak gereklidir. Bu amaç ile, uygun malzeme kullanma ile birlikte, sondörlerin dikkatli olması, yumuşak formasyonlarda az ilerlemeleri, yüksek devir kullanmamaları, suyun azaltılması, baskının azaltılması, karotiyer boyundan fazla sondaj yapılmamasına dikkat edilmelidir. Sondaj esnasında titreşim de karot randımanını düşürür, tijlerin yağlanması titreşimi azaltır.

Karotlara yanlış numunenin karıştırılmaması için azami dikkat gösterilmeli; bu nedenle karotlar karotiyerden çıkartılırken jeologların sondaj başında bulunarak karotu tespit edip karotların sondaja yerleştirilmesine nezaret etmeleri ve karot randımanını saptamaları gereklidir.

Karot verimini; alınan karot boyunun, alınması gereken karot boyuna (ilerleme miktarına) oranı olarak tanımlayabiliriz. Yüzde olarak ifade edebiliriz.

Karot Verimi: Alınan Karot Boyu x 100 / Alınması Gereken Karot Boyu


KAROT NUMUNELER

Belirtildiği gibi elmaslı sondajların yapılmasının ana amacı çeşitli nedenlerle, yer altı formasyonları hakkında gerekli bilgilerin sağlanabilmesi için karot adı verilen ve elmas kronun formasyonu kesmesi sonucunda oluşan silindir şeklindeki numunenin elde edilmesidir. Ancak bu numunelerin alınması kadar kayıtların tutulması ve gereken şekilde muhafaza edilmeside büyük önem taşır. Kuyu dışına çıkarılan karotiyerin içindeki karot; önce , uzun tahta oluğun içine, parçaların yerleri değişmeyecek bir şekilde sıralanır.

Daha sonra, bunlar; su ile yıkanarak, çamur ve pisliklerden temizlenir. Bu arada, ufak parçaların korunmasına ve parçaların yerlerinin değişmemesine dikkat edilmesi lazımdır. Karotiyerden çıkış sırası değiştirilmeden ve taban karotu en sona gelecek şekilde numuneler, karot sandıklarına yerleştirilir.
Karotların sandıklara yerleştirilişinde iki sistem kullanılmaktadır.

- S sistemi
- Kitap sayfası sistemi

Genellikle S sistemi daha fazla tercih edilir. Hangi sistem olursa olsun numunelerin alınış sırasına göre yerleştirilmesi önemlidir. Manevra boylarına göre karotların aralarına tahta takozlar konulur. Ve üzerlerine hangi derinlikten alındıkları yazılır. Bu arada karot alınmayan bölümler tahta takozlarla mutlaka belirtilmelidir.


Sandığın kapağının üstüne;

- Projenin adı
- Sondaj yerinin adı,
- Lokasyon no.’su
- Sandık sıra no.’su
- Numune sayısı
- Sondajın hangi derinlikler arasında yapıldığı silinmeyecek biçimde yazılır.

Sandığın kapağının iç yüzüne de aynı bilgiler mutlaka yazılır.
Karot sandıkları; gerek sondaj lokasyonlarında gerekse toplu olarak muhafaza edildikleri yerlerde su, yağmur, güneş gibi dış tesirlere karşı mutlaka korunmuş olmalıdır. Aksi takdirde karotlar özelliklerini kaybedebilirler. Formasyonlardan alınan örneğin tümü laboratuvarlarda analiz için kullanılmaz tam ortalarından bölünerek yarısı laboratuvarlarda kullanılacak numune olarak giderken diğer yarısı karot sandığındaki yerine konulur.
Karotları bölmek için mekanik karot bölücüler kullanılır.


ELMAS MATKAPLAR

Sondajlarda genellikle < bortz > denilen elmas ve çok az miktarda karbonado kullanılır. Karbonado (siyah elmas) kristalen daha küçük olup, daha sağlamdır, opak ve koyu kahverengi, gri ve hemen hemen siyah renkli olup, Bortz’a nazaran daha sert olmasına rağmen, daha fazla değişiklik gösterir. Genellikle keskin köşe ve kenarlar yontularak elmas kullanılır.

Sondajlarda kullanılan elmasların % 95’den fazlası bortz’dur. Daha ucuz olup, kesici kenarların fazla olması daha süratli sondaj yapılmasını sağlar. Bortz, matkap üzerine mekanik olarak yerleştirilir.

Elmas ağırlıkları karat olarak ölçülüp, bir karat 0.2 gramdır.

Elmas iriliği milimetre veya inç olarak değil, daha çok spc (bir karottaki elmas adedi) olarak verilir. SPC (stone Per karat) .

Elmas matkapları genellikle 3 grupta toplayabiliriz:

1-Karot Matkapları
a-Taneli matkaplar (surface set-bits)
b-Empirenye Matkaplar ( impregnated bits)
2-Karot almayan matkaplar.
3-Muhafaza borusuna bağlanan matkaplar.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #5 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

Elmas matkaplar iki kısımdan oluşur:

1- Matris kısmı (elmas tanelerin bulunduğu kısım)
2- Gövde (taslak) kısmı (bağlantı dişleri olan düz kısım).

Bu matkaplarda tane büyüklüklerine göre elmaslar

10 – 30(1 karat)iri
30 – 40 (1 karat) orta
40 – 60 (1 karat) küçük
60 – 200 (1 karat) çok küçük tanelidirler.

Matris olarak, bronz, bakır, nikel ve tungsten alaşımları kullanılır. Elmas taneleri ve kırıntıları bu matris denen taşıyıcı gövdeye tutturularak elmas matkaplar yapılır. Taşlı matkap (taneli) türünde elmas taneleri 2/3 kısımları gövde içinde kalacak biçimde matris üzerine dizilirler. Empirenye matkaplarda elmas kırıntıları matris içerisinde gelişi güzel dağılmışlardır.

Taşlı matkaplarda, elmas taneleri önceden hazırlanmış grafit modeller üzerinde açılmış yuvalara yapıştırılır ve üzeri matrisi oluşturacak alaşım tozu ile doldurularak fırınlarda oksijensiz ortamlarda sertleştirilir.

Empirenye matkaplarda ise kırıntı elmas alaşım tozu ile karıştırılıp bir hamur yapıldıktan sonra sinterlemeye verilir.

Yumuşak, ayrışmış, parçalanmış formasyonlarda büyük taneli, çok sert formasyonlarda küçük ve çok küçük taneliler, sert formasyonlarda orta taneli elmaslar kullanılır.

EX, AX, BX, ve NX matkaplar mevcut iken L ve M seri matkaplar da vardır.

Genellikle muhafaza borusu ve matkap çapları birbiri içerisinde çalışacak şekilde imal edilmiştir. NX muhafaza borusu içerisinde NX matkap çalışabilir ve açılan kuyuya AX muhafaza borusu indirilebilir. Bu suretle daha küçük çapta daha derinlere emniyetle inmek ve sondaja devam etmek mümkün olur.

Elmas matkaplar kullanıldıktan ve çapları düştükten sonra matris kısmı asit içerisinde eritilerek elmas taneleri toplanır. Bunların içerisinden kırılmayan ve tekrar parlatılabilenler yeni elmas matkaplara yerleştirilir.

Genellikle matkapların aşınmasına formasyonların özellikleri, elmas tanelerinin büyüklüğü, devir adedi, baskı, su basıncı ve miktarı, tijlerin düşürülmesi, körlenmiş matkapların kullanılması, kuyuya elmas veya çelik parçasının düşürülmesi tijlerin titreşimi tesir edebilir.

Elmasların formasyonu kesip ilerlemesini temin için, devir adedinin yüksek olması (asgari dakikada 700) asgari kritik bir baskının verilmesi gereklidir. Elmas adedi arttıkça, baskının daha fazla olması gerekir. Aksi halde matkap kesme fonksiyonunu yapmadan döner elmasın aşınmasına neden olur.

Normal elmas sondajlarında EX matkap üzerine verilen baskı takriben 450 – 500 kg’dır. Petrol sondajlarında daha derinlerde daha geniş çaplı kuyu açmak için, her biri 1 karat ağırlığında olabilecek büyük taneli matkaplar düşük devir adedi ile (dakikada 100) kullanılır. Bu matkaplar üzerinde baskı 2 tondan 5 tona kadar olabilir.











ROTARİ SONDAJ YÖNTEMİ

Bir rotari sondaj donanımı genellikle şu ana kısımlardan oluşur.

1) Kule
2) Kule Alt yapısı
3) Motorlar
4) Vinç
5) Halatlar ve makaralar
6) Sondaj dizisi ve Rotari masa
7) Çamur pompaları
Sallantılı elek, çamur olukları ve tanklar
9) Ölçme ve kontrol aletleri
10) Kuyu başı donanımı
11) Laboratuar ve barakalar






Kule:

Sondaj yapılırken matkabı ucunda taşıyan boru dizisinin kuyuya indirilip çıkarılması ve matkap ilerledikçe diziye yeni borular eklenmesi için bir kuleye gerek vardır. Kule yüksekliğinin fazla olması boruların deliğe indirilip çıkarılması (manevra) sırasında zamandan kazanç sağlar.

Kulelerin yüksekliği 24,38m ile 57,61 m arasında değişmektedir. İnilecek derinlik artıkça kullanılacak kulelerin yüksek seçilmesi gerekir. Kulelerin üzerinde , belirli yerlerde Balkonlar vardır. Değişik işlerin yapılması için işçilerin çalışmasına kolaylık sağlar.Kulenin alt ucunda ayaklar arasında Pencere denen açıklıklar vardır. Bunlar vincin bulunduğu yerdeki Vinç Penceresi, yanındaki Boru Penceresi, ve Merdiven penceresidir.

Kulenin en üstünde Gin Pole denen bir askı vardır. Taç makaranın yerine oturması için yukarı kaldırılmasına yarar. Kulelerin yük taşıma kapasiteleri kaldırabilecekleri boru dizisinin ağırlığını, diğer bir değişle inilebilecek derinliği gösterir. Sondaj Kuleleri 2 gruba ayrılır:

1- Standart Kuleler
2- Taşınabilir Kuleler

Standart Kuleler: Kullanılacakları yerde parça parça monte edilir.
Taşınabilir Kuleler: Parçalarına ayrılmadan kullanılacakları yerde kurulabilen, başka yere götürülmeleri gerektiğinde kısa zamanda yatırılıp taşınabilen kulelerdir


Kule Alt yapısı:

Kulelerin üzerine oturduğu yapıdır. Kule ile zemin arasında bulunur. Kulenin yeryüzünde yüksekte durmasını sağlar. Bu yükseklik kuyu başına bağlanan ve emniyet vanaları denilen vanaları çalıştırmak üzere giriş çıkış için gereklidir. 2.8m - 5.0m kadardır. Alt Kule ayaklarını, döner masayı, vinci ve üzerine manevra sırasında boruların dizildiği, sondaj çalışmalarının yapıldığı platformu taşıyan sağlam bir yapıdır. Çelik konstrüksiyondur.

Kolon ve kirişlerden oluşur. Dışta kule ayaklarını taşıyan 4, ortada döner masayı taşıyan 4, ve boruları taşıyan 2 olmak üzere en az 10 kolonu vardır. Zemin yumuşak ise kolonların sayısı zeminin taşıma kapasitesine göre artırılır. Gerekirse beton ayaklar dökülerek kolonlar bunlara oturtulur. Sahillerde, göllerde veya açık denizlerde yapılacak sondajlarda kule alt yapısı olarak özel platformlar kullanılır. Bunlar suyun derinliğine göre inşa edilirler, birçok tipleri vardır. Ayakları denizin dibine kadar uzananların yanısıra ayakları denizin derinliklerine daldırılan dubalar üzerinde duran platformlarda vardır. 300m.’den derin sularda yapılan sondajlarda genellikle sondaj gemileri kullanılır.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #6 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

MOTORLAR
Motorlar çoğunlukla dizeldir. Sığ sondaj donanımlarında 10 – 15 kw,
Büyük olanlarda 35 – 100 kw’lık, Derin sondaj donanımlarında güç 1000 – 15000 kw basıncındadır.
Açık denizlerde sondaj yapmak üzere inşa edilmiş sondaj gemilerindeki güç ise 20.000 kw’a kadar değerlere ulaşmaktadır.

VİNÇ:

Genellikle kaldırma ve çekme kuvveti uygulayan sondaj donanımının en önemli parçalarından biridir. Boru dizilerinin yukarıya çıkarılıp indirilmesi, sondaj sırasında askıda tutulması, boruların sıkılıp sökülmesi, ağır parçaların kaldırılması, taşınması vb. görevleri yapar. Genel görünümü ile sondaj halatının sarıldığı bir tamburdur. Sondörün çalışma yeri vincin başıdır. Motorların gaz kolu, vites kolları ve vincin fren pedalını, çalıştırarak sondajın gidişini kontrol eder.

Vinçlerin tamburları genellikle 6 değişik hızla dönerler, 4 devir hızla çalışanları da vardır. En düşük tambur hızı 40dev/dak.’dır. En yükseği ise 400dev/dak’dır. Düşük devirlerde halat sarım hızı az (V= 1.5m/sn.) çekme kuvveti fazladır. Halat hızı artıkça çekme kuvveti azalır. Vincin uyguladığı çekme kuvvetinin bir kısmı makaralarda sürtünme ile kaybolur.
Hız ve çekme kuvvetinin çarpımı vincin gücünü belirler.


SONDAJ TAKIM DİZİSİ

Diziyi oluşturan parçalar yukarıdan aşağıya doğru bağlanıp sıralarına göre şunlardır:

- Fırdöndü (Swivel)

- Köşeli boru (Kelly)

- Döner masa (Rotary table)

- Bağlantılı elemanları (Tool joint)

- Sondaj boruları (tijler) (Drill pipe)

- Ağırlık boruları (Drill collar)

- Matkap (Bit)




FIRDÖNDÜ

Üst tarafı sabit, alt tarafı bunun içinde dönebilen iki ana parçadan oluşur. Üst parça kancaya asılı, alt parça Kelly’e bağlıdır. İçerisinde çamurun geçebileceği bir kanal vardır. Fırdöndüler sondaj dizisinin ağırlığını taşıyabilecek güçtedirler. 250 – 300 ton yükü askıda tutabilecek kapasitede olanları vardır. Kendi ağırlıkları 3– 3.5 ton, boyları 3 m kadar olabilir.



KÖŞELİ BORU (Kelly)

Dış kesiti dörtgen, altıgen veya sekizgen iç kesiti dairesel bir borudur. Dış kesitin köşeli oluşu, içinden geçtiği döner masa tarafından kavranıp döndürülmesini sağlar. Kelly dönme sırasında aşağı yukarı hareket edebilir. Fırdöndünün altına bağlanır. Kendi altına ise sondaj boruları bağlanır. Köşeli borular fırdöndüye bir ara parça ile bağlanırlar (Swivel sub).
Bu parçanın altına gerektiğinde elle açılıp kapanan bir valf bağlanır. Köşeli borunun alt ucunun sondaj borularına bağlantısında da yine bir valf kullanılır.



DÖNER MASA (Rotari Table)

Sondaj dizisinin düşey bir eksen etrafında dönmesini sağlayan bir masadır. Diğer bir görevi de manevra esnasında diziyi askıda tutabilmektir. Dizinin geçebilmesi döndürülebilmesi için ortada kesiti genellikle dörtgen, fakat altıgen veya sekizgen olabilen bir açıklık vardır.



BAĞLANTI ELEMANLARI

Boruların birbirine bağlanıp dizi haline getirilmesi amacı ile uçlarına kaynakla bağlanan ve üzerlerine özel diş açılmış parçalardır. Sık sık sökülüp takılma nedeni ile boruların uç kısımlarında aşınma ve yorulmalara dayanıklı bağlantı elemanlarına gerek duyulmaktadır. Yüksek mukavemetli krom, nikel çeliklerden yapılırlar. Yapılarına göre şu tipleri vardır.

a) Regular(R) b) Full-Hole(FH) c) İntermal Flash (IF) d) Nummared Connection(NC)

Bağlantı elemanları daima kullanılacakları boruların tipleri, çapları, kaliteleri, ağırlıkları ile birlikte belirtilirler. Borular birbirlerine bağlanırken dişlerine özel bir yağ sürülür. Belirli bir moment ile sıkılırlar. Tijlerde kullanılacak yağlara ağırlıkça %40-60 oranında metalik çinko tozu katılır. Dişleri aşınmalara ve aşırı sıkışmaya karşı koyarak çatlamalarını, ezilmelerini ve kopmalarını önler.

SONDAJ BORULARI

Dönme hareketini ve sondaj sıvısını matkaba iletmek üzere yerüstü ve yer altı arasındaki bağlantıyı sağlayan borulardır. Üzerlerine gelecek büyük yüklere dayanabilmek için özel malzemeden, özel tekniklerle yapılırlar. Genelde çekme borularıdır. Ancak son yıllarda kaynaklı borularda yapılır. Tijler uzunluklarına göre, dış çaplarına göre, biçim ve yapıldıkları malzemenin kalitesine göre çeşitlere ayrılırlar.

A)Uzunluklarına göre tijler:

1) 3.41m - 6.71m.
2) 8.23m - 9.14m
3) 11.58m - 13.72m
en çok 9.14m. Uzunluğundaki borular kullanılır.
B) Dış çaplarına göre tijler

6 farklı büyüklükte yapılırlar. Her çap borunun değişik et kalınlığı olanları vardır. Et kalınlıkları mm veya boru birim boyunun ağırlığı ile ifade edilir. Son zamanlarda et kalınlığı fazla olan borular yapılmaya başlanmıştır. Yumuşak formasyonlarda ağırlık borusu yerine kullanılmaktadır. Daha az dönme momenti ile daha hızlı dönüş yapabilmektedir. Ağırlık borusu üzerine bağlandıklarında geçiş bölgesindeki kopmalarını önlemektedir.

C) Biçimlerine Göre:

Bağlantı elemanları boruların ucuna ya kaynakla veya diş açarak bağlanır. Gerek kaynakla gerekse diş açılarak bağlansa da borunun et kalınlığı azalır. Yük taşıma kapasitesi azalır. Bunu önlemek için boruların uçları gövdeye göre kalın olur. Et kalınlığı artışı borunun içine veya dışına doğru olabilir.

A) İçe çıkıntılı borular B) Dışa çıkıntılı borular C) İçe ve dışa çıkıntılı borular


D) Yapıldıkları Malzemenin Kalitesine göre

Tijlerin yapımında özel çelik alaşımlar kullanılır. Kullanılan çeliklerin belirli kimyasal ve fiziksel özellikleri vardır. Bu çeliklerde fosfor max. %0,040 Kükürt max. %0,060 olmalıdır. Tij yapımında kullanılan çelikler fiziksel özellikleri yönünden kalitelere ayrılmışlardır. Her kalite bir harfle gösterilir. (D,E,X,G,S) boruların markaları, çapları, ağırlıkları kaliteleri, yapılış biçimleri, uzunlukları, test basınçları, ısıl işlem türleri, boya ile ve belirli rakam ve simgeler ile yazılır.


ARA BAĞLANTILAR (Subs):

Sondaj dizisinde köşeli boruyu tijlere (kelly sub), tijleri ağırlık borusuna (Drill Collar Sub) ve ağırlık borusunu matkaba bağlamakta kullanılan (bit sub) ara parçalara SAP (sub) denilir. Ayrıca değişik çaplı boruların bağlanmasında kullanılan saplarda vardır.

STABİLİZATÖRLER (Stabilizer)

Sondaj sırasında ağırlık borusu dizisinin delik içinde kendi ağırlığı altında bükülmesini önlemek üzere üzerine stabilizatör denilen parçalar takılır. Stabilizatörler aşınmaya dayanıklı yapılırlar. Üzerlerine elmas veya sert metal geçirilmiştir. Dizinin uzunluğuna, delik ve boru çapına, geçilen formasyonların türüne, deliğin eğimine bağlı olarak bir veya birkaç tane kullanılabilir.


DARBE YUTUCULAR (Shoke Absorber)

Matkabın özellikle konglomeraya girdiği yerlerde diziye darbeler gelmesi halinde matkap üzerine takılan parçalardır. Darbeleri üzerine alıp diziye iletmezler ve matkabın sürekli tabanda kalarak sondaj ilerleme hızına olumlu katkıda bulunmasını sağlarlar.

PROTEKTÖRLER:

Tijler üzerine takılan ve delik içinde sürtünerek aşınmalarını önlemeye yarayan parçalardır. Ortaları tij çapına uygun açıklıkta, kalın sert lastik silindirik elemanlardır. Tij üzerine sıkıca otururlar. Son zamanlarda ortadan açılabilen tipleride yapılmıştır.

Protektörlerin iç çapı tij çapı kadardır. Dış çapları delik çapına göre seçilir. Boyları 15cm. Kadardır. Delik ile protektör arasında kalan açıklıktan çamur rahatça akabilmelidir.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #7 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

AĞIRLIK BORULARI

Sondaj yaparken matkabın kayacı parçalayabilmek için üzerine ağırlık vermek üzere kullanılan ve matkabın üzerine bağlanan borulardır. Özel çelikten yapılırlar. Et kalınlığı fazla çekme borularıdır. Boyları dış çapları, ve et kalınlıkları ile belirtilirler.
9-15m. ve 12.80m. Boyunda yapılmaktadırlar. Bu borular uçlarına açılmış dişlerle belirli momentlerle sıkılarak monte edilirler. Diş tipleri ve sıkma momentleri kataloglarda belirtilir. Matkaba verilecek ağırlık ile diziye bağlanacak ağırlık borusu sayısı, delinecek kayacın cinsine ve kullanılacak matkabın çapına göre seçilir. Sert kayaçlarda çok, yumuşak kayaçlarda daha az ağırlık borusu kullanılır. Dizinin delikte düzgün durması deliğin düşeyden fazla sapmadan ilerleyebilmesi açısından önemlidir. Uzunluğu binlerce metreyi bulan bir boru dizisi alt ucuna delik tabanına oturduğunda kendi ağırlığı etkisi ile bir sinüs eğrisi biçiminde bükülür ve bir çok noktada delik yüzeyine yaslanır , bu sırada dizi döndürüldüğünde sürtünme noktalarında aşınma ve arızalar oluşur.


Tabana eğri basacağından delik düşeyden sapar. Uygulanacak çekme kuvveti tüm sondaj borularını çekmeye çalışacak değerdedir. Ağırlık borularının ağırlığı ise matkabın üzerine gelir. İnce sondaj boruları ile kalın ağırlık borularının bağlantı yerleri en zayıf bölgedir. Çekme ile basmaya çalışan bölgeleri ayıran yere NÖTR ZON denir.Bölgenin daha dayanıklı ağırlık boruları bölgesine kaydırılması amacı ile bir kısmı da çekmeye çalışır. Böylece diziye uygulanacak çekme kuvveti tüm tijlerin ve ağırlık borularının %25-30 kadar çamur içindeki ağırlığına eş değerdir. Ağırlık borularının çapları delik çapına yakın seçilmesi sondajın düşeyden sapmaması açısından önemlidir. Ancak çapı delik çapına yakın ağırlık boruları ile sondaj yaparken kesintilerin annülüsten geçmesi zorlaşır.



Şekil: Değişik tipteki ağırlık boruları

MATKAPLAR

Yapılara göre matkaplar:

- Balta ağızlı matkaplar (darbeli sondajlarda kullanılırlar)

- Balık kuyruğu matkaplar

- Konili matkaplar

- Elmas matkaplar

- Karot matkaplar

- Polikristalin Elmas matkaplar

- Genişletme matkapları

- Tünel ve Kuyu Açma matkapları


1- BALTA AĞIZLI MATKAPLAR

En ilkel matkap türüdür. Adından da anlaşılacağı gibi keskin ucu bir balta ağzı gibi biçimlendirilmiş matkaplardır. Genellikle darbeli sondajlarda kullanılırlar. Kayacı darbe ile parçalarlar.



2- BALIK KUYRUĞU MATKAPLAR

Ucu balık kuyruğu biçiminde iki kanattan oluşur. Dere yatağı veya plaser gibi, iri çakıllar içeren gevşek formasyonların geçilmesinde başarıyla kullanılmaktadır. Bu tip matkaplarla çalışırken, sirkülasyon sıvısı olarak kullanılan çamurun viskozitesi ve yoğunluğu, istenildiği kadar artırılabildiğinden, sondaj tekniği ve kuyu emniyeti açısından büyük bir avantaj sağlar. Genellikle sondajlara bu matkap ile başlanır. Uçları formasyona gömülür. Dönme sırasında ince tabakalar halinde kayacı keserler. Sert formasyonlarda çabucak aşınırlar.




3- KONİLİ MATKAPLAR

Günümüzde en çok kullanılan matkap türüdür. Konili matkaplarda matkabın alt ucunda koniler vardır.
Koniler bir mile geçirilmiştir. Üzerlerinde dişler bulunur. Matkap dizi tarafından döndürülürken konilerde kendi milleri etrafında dönerler. Konili matkapların 2,3 veya 4 konili olanları vardır. Özel amaç için tek konili olanları da yapılmıştır. Trikon denilen üç konili olanları en çok kullanılan türleridir. Kayaca üç noktadan temas ettiklerinden stabiliteleri fazla, sapma eğimleri azdır. Delik çapının kontrolüde kolaydır.

Jet Matkaplar:

Konili matkapların bir türüdür. Diziden gelen çamurun matkaptan kuyu tabanına geçmesi için ortasında geniş bir açıklık vardır. Çamurun dar kesitlerden çıktığı matkaplara denilir. Jet matkapla sondaj daha hızlı ilerler. Jetlerde hızla püsküren çamur tabandaki kesitleri hızlı bir biçimde uzaklaştırarak dişlerin temiz parçalanmamış yüzeye basmasını sağlar. Bir diş tarafından koparılan parçanın diğer dişler tarafından tekrar kırılıp öğütülmesini önleyeceğinden parçalama verimi artar. Jet matkaplarda dişlerin mekanik parçalama yanısıra çamurun hidrolik enerjisinden de yararlanılmaktadır. Çamurun hidrolik gücünün etkisi olabilmesi için delik tabanında belirli bir değer üstündeki hızlar ile çarpması gerekir. Yapılan deneyler enjektörün delik tabanına uzaklığı ile enjektörün
Çapı arasındaki oranının 6 dan fazla olması halinde etkinliğin azalacağını göstermiştir.






4- POLİKRİSTALİN ELMAS MATKAPLAR

Elmas matkaplarda olduğu gibi bu matkaplarda da döner parçalar yoktur, ve kesici uçlar çelik bir gövdeye açılmış, yuvalara oturtulmuş tungsten, karbit saplamaların eğimli yüzeyine yapıştırılan yapay elmaslardır. Yapay elmaslar 38.11 mm. Çapında silindirik parçalar biçimindedir. Dişleri taşıyan gövde üzerinde çamur çıkış kanalları vardır. Yüksek devirde çalıştırılabilen ve kayaç makaslama etkisi ile parçalayan ve geliştirme çalışmaları sürdürülen bu matkapların aşağıdaki yararları vardır:

- Daha hızlı ilerleme
- Daha fazla sondaj
- Daha az ağırlıkla çalışma
- Kuyuda daha az sapma
- Dizide daha az aşınma



5- GENİŞLETME MATKAPLARI

Açılacak kuyunun çapı büyük ise bunu büyük çaplı bir matkapla açmak zordur. Önce küçük çaplı bir delik açılır, daha sonra bu delik istenen çapa genişletilir. Bunlara hole opener denir. Kuyu çapını kuyu dibinde genişletmekte kullanılan matkaplarda vardır. Bunların konileri dışa doğru açılabilen kolları vardır. İniş yapılıp istenilen derinliğe gelindiğinde yaylar ile tutulan kollar açılarak kuyu çapı genişletilir. Petrollü zonlarda sonradan indirilecek kısa boru dizilerinin çimentolanması vb. nedenler ile kuyular dipte genişletilir.



6- TÜNEL VE KUYU AÇMA MATKAPLARI

Özellikle su ve maden kuyularının açılmasında kullanılan matkaplardır. Örneğin: linyit sahalarında kömür yatağındaki suyu emmek amacı ile 1-1.5m. çaplı kuyular açılır. Bu kuyuların açılmasında kullanılan özel sondaj donanım ve yöntemleri vardır. Sondajlar 1-1.5m çaplı özel matkaplarla çoğu kez ters dolaşım ile yapılır. Bu matkapların ortasında taş parçalarının geçebildiği büyüklükte (10-15cm.) bir açıklık bulunur. Matkabın çıkaracağı büyük parçalar ters dolaşım ile bu açıklıktan parçalamaya gerek kalmadan yukarıya çıkarılır. Bu yöntem ile birkaç yüz metre derinlikte kuyular açılabilmektedir. Günümüzde tünellerin açılmasında matkap diyebileceğimiz delici kafalar bulunmaktadır. Bunlar ile 7m. Çapa kadar tüneller açılabilir.



TERS DOLAŞIMLI SONDAJ: Döner sondajda; sondaj sıvısının kuyu boşluğundan aşağı kendiliğinden akıp, sondaj dizisi içerisinde yükselmesi ve oradan pompa ile emilerek dışarı atılması ve süzülen sıvının tekrar kuyu boşluğuna akması şeklinde olan dolaşıma denir. sondaj sıvısının hareket yönü düz dolaşıma göre ters olmaktadır. Yani düz dolaşımda; sondaj dizisi içinden aşağı inip, kuyu boşluğundan yukarı çıkan sondaj sıvısı, ters dolaşımda kuyu boşluğundan inip, sondaj dizisi içersinden yukarı çıkmaktadır. Burada diğer ters bir işlem pompanın düz dolaşımda basma, ters dolaşımda ise emme işlemleri yapmasıdır.



SONDAJ DİZİSİ TASARIMI:

Kullanılacak diziyi oluşturacak boru ve bağlantılar üzerine gelecek yüklere dayanıklı niteliklerde olmalıdır. Bir sondaj dizisi tasarımı yapabilmek için şu değerler bilinmelidir.

A)Dizi ile inilecek derinlik
B) Kuyunun Çapı
C) Kullanılacak çamurun yoğunluğu
D) Çekmede İstenilen Emniyet
E) Tijlerin Dış Basınca Dayanımı
F) Ağırlık borularının uzunluğu, iç ve dış çapları ile ağırlığı
G) Kullanılacak Tij Çapı ve Sınıfı

Dizinin uygulanacak çekme kuvvetine dayanabilmesi için en üstteki borunun bağlantısının kuyudaki tijlerin, ağırlık borularının, matkabın ve diziye bağlı diğer elemanların çamur içindeki ağırlık yüküne dayanıklı olması gerekir.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #8 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

ÇAMUR POMPALARI

Yeraltında matkabın kayaçtan kopardığı kesintilerin yeryüzüne taşınması için gerekli sıvı dolaşımı çamur pompaları ile sağlanır. Pompaların gücü pompalama sırasında ortaya çıkan sürtünme kayıplarını yenmeye harcanır. Sürtünme kayıpları derinlik, hız ve viskosite ile artar. Kuyunun derinliğine ve basılacak çamurun miktarına göre sondajlarda birden fazla pompa kullanılır. Pompaların seçiminde şu değerler göz önüne alınır:

A) Çamur debisi (litre / dakika)
B) Pompa çıkış basıncı (bar)
C) Piston Çapı (mm)
D) Strok sayısı (hız) (dakika-1)
E) Güç (kW)
F) Strok Hacmi (litre)


SALLANTILI ELEK – ÇAMUR OLUKLARI ve ÇAMUR TANKLARI ve DİĞER AYIRICILAR

Yeraltından kesintileri getiren çamur yeryüzüne geldiğinde oluklardan sallantılı elek üzerine verilir. Sallantılı elekler (Shale Shaker) 40 x 130 cm boyutunda titreşim ile çalışan eleklerdir. Elek açıklıkları 30 – 80 mesh arasında olabilmektedir. Bunların iki katlı olanları vardır. Üst katta kaba kesintiler, alt katta ise ince taneler tutulmaktadır. Elek üzerine yayılarak verilen çamur kesintileri üstte bırakılarak elek altına geçer ve oradan çamur tankına akar.

Çamur tankları (Mud Pit): Elek üzerine verilen çamur kesintileri elek altına geçer ve oradan çamur tankına gider. Tanklar genellikle çelik saçtan yapılıdır. Her sondaj da en az iki tanka gerek vardır. Genellikle üç tank kullanılır. Bir çamur tankının hacmi yapılacak kuyu hacminin yarısı kadar hesaplanır.

Elekten geçen çamurun, pompa tarafından emilip devreye verilmeden önce içindeki ince kesintilerden ve kumdan büyük ölçüde arınması gerekir. Bu amaçla, pompa emiş ucunun bulunduğu tankın önüne bir çökelme tankı bağlanır. Kesintilerin dibe çökelebilmesi için tank içinde çamurun hareket hızının az olması gerekir.

Ayrıca tanklarda bölmeler vardır. Bunlar akış yolunu uzatarak kesintilerin dibe çökmesine yardımcı olurlar. Çamur tanklarında bölmelere bağlı olarak pervaneli karıştırıcılar bulunmaktadır. Çamur hazırlamada ve çamur yapımında kullanılan malzemeleri karıştırmak için HOPPER denilen çamur tabancaları kullanılır.

Katı Madde ve Gaz Ayırma Donanımı: Elekten geçen ve çamurda kalan katı maddeleri ayırmak için HİDROSİKLONLAR ve SANTRİFÜJLER kullanılır. Tane büyüklüğü 40-90 mikron arasındaki parçaları ayırmada ‘ kum ayıracı’ (desander) kullanılır. 15-25 mikron büyüklüğündeki parçalarda ‘silt ayırıcılar’ (desilter) kullanılır. 3-10 mikron büyüklüğündeki katıların ayrılmasında ise santrifüjler kullanılır. Bunların dışında birde gazları ayırmak için ‘ gaz ayırıcılar’ kullanılır.

Emniyet Vanaları: petrol ve gaz sondajlarında, kuyudan gelebilecek basınçlı gaz ve sıvıların sondaja zarar vermemesi için ‘preventer’ denilen emniyet vanaları kuyu başına monte edilir. Bunlar mekanik ve hidrolik olarak çalışırlar. Borulu kuyuda annülüsü, borular kuyudan çıkarılmış ise tüm kuyu açıklığını bunlar ile kapatmak mümkündür. Preventer takımına ‘ boşaltma hattı’, ‘öldürme hattı’ denen iki boru hattı bağlanır. Yüksek basınca rastlanıldığında preventer kapatılır, çamuru kuyudan çıkarmak için boşaltma hattı kullanılır. Öldürme hattında ise kuyuya basınç altında ağır çamur basılarak kuyudaki basınç dengelenmeye çalışılır. Ağır çamur ile kuyudaki yüksek basınçları dengelemeye ‘Kuyu Öldürme denilir.



ÖLÇME VE KONTROL ALETLERİ

Sondaj donanımlarında en önemli ölçme aleti ve kontrol aleti Martin Decker saatidir. Vincin bulunduğu yerde, sondörün yanıbaşındadır. Üzerinde döner masa hızını, diziye uygulanan dönme momentini, diziyi askıda tutan kuvveti, çamur debisini ve çamur basıncını gösteren göstergeler vardır.

KUYU BAŞI DONANIMI

Özellikle petrol ve gaz sondajlarında, kuyudan gelebilecek basınçlı gazlar ve sıvıların sondaja zarar verici fışkırmalarını önlemek amacı ile preventer denilen koruyucu vanalar kuyu başına monte edilirler. Borular delikten çıkarıldıktan sonra tüm delik çapını bunlarla kapatmak mümkündür.

LABORATUAR

Günümüz sondaj donanımlarında genellikle küçük çapta bir laboratuar bulunmaktadır. Bu laboratuarlarda sondaj çamurunun özelliklerini ölçmeye yarayan aletler ile, aşağıdan gelen kırıntıları mikroskop altında inceleyecek donanım da mevcuttur.


OTOMATİK SONDAJ DONANIMLARI:

Otomatik sondaj donanımlarında kule iki kolon ve bir başlıktan oluşur. Bunlarda vinç, döner masa, halat ve makara düzenekleri yoktur. Dönme hareketi Swiveller sayesindedir. Boruların kuleye çekilmesi, bağlanıp sökülmesi bilgisayarla çalışan özel makinalar ile yapılır. Her bağlantı 45sn.de gerçekleşir. Saatte 1000m’lik dizi indirilip çıkarılmaktadır. Kulede çalışan işçi yoktur. Delme hızını etkileyen etkenler elektronik olarak ölçülüp ayarlanarak sondajda optimum etkinlik sağlanır.

SIĞ SONDAJ DONAMINLARI:

Bir kazığa yada kamyona monteli basit yapılı sondaj donanımlarıdır. Bunlara sondaj donanımı da denilir. Ana kısımları döner sondaj donanımlarına benzemektedir. Dizi döner masa yerine geçen Morsetle döndürülür. Dizi morsete vida ile tutturulmuştur. Matkaba yük hidrolik baskı düzeneği ile verilir. Dizi bu düzenek ile birlikte sondajı izleyerek aşağı doğru hareket eder. Tijlerin boyları bağlantıları ile birlikte 3.05m dir. Bunlar manşonlar ile birbirine bağlanır. Sığ sondaj donanımları genellikle maden ve su sondajlarında kullanılır. Bazen çamur yerine dolaşım sıvısı olarak basınçlı hava kullanılanları vardır. Bunlarda çamur pompasının yerini hava kompresörü almıştır. Ters dolaşımlı sığ sondaj donanımları ile büyük çaplı kuyular açılır. Özel tijleri ve matkapları vardır. Matkap: çapı 1-1.5m kadar olabilen ortasında büyük açıklık bulunan ve tek parçadan oluşun bir matkaptır.



AÇIK DENİZ SONDAJ DONANIMLARI:

Açık denizlerde sondaj yapmak için ‘sondaj platformları’ denilen yapılar kullanılır. Çalışma yapılan yerdeki su derinliği önemlidir. Sondaj platformları denizin üzerinde durabilen, malzemesini ve personelini taşıyan çelik konstrüksiyon yapılarıdır. Bir sondaj platformu iki kısımdan oluşur.

1. Üst Yapı (güverte)
2. Alt Yapı ( taşıyıcı strüktür)

Üst yapıda sondaj donanımı, yardımcı donanımları, sondaj malzemesi, personel ve personel için gerekli hacimler bulunmakta ve üzerinde çalışmalar yapılmaktadır. Üst yapı alt yapı üzerine oturur. Ve su yüzeyinden belirli yükseklikte bulunur.

Alt yapı: suyun içinde bulunan bölümdür. Denizin dibine kadar iner. Görevi üst yapıyı taşımak ve sondaj sırasında platformun yerinde kalmasını sağlamaktır. Sondaj gemilerinde alt yapı görevini geminin gövdesi yapar.

DARBELİ SONDAJ SİSTEMİ

Darbeli sondaj, dinamit deliği ve su kuyusu için gereken delikleri hızla açmak için kullanılır. Genellikle basınçlı hava ile çalıştırılan sert uçlu çelik çubuk veya matkap deliciler formasyonun parçalarını dışarıya basınçlı hava ile atarlar. Su ilave edilerek çalışırsa formasyonun parçaları kova (bailer) ile dışarı alınır. Bu yöntemle 1 3/4 - 4 1/2 inç arası delikler 40m. Derinliğe kadar istenen eğimde açılabilir. Derinlik delik içi matkap sistemi kullanılarak 75m. ye kadar artırılabilir. Daha derin delikler söz konusu olduğunda darbeli sondaj verimli olmaz. Bu durumda numune alınmayan dönel (rotary) sondaj faydalıdır.

DARBELİ SİSTEM SONDAJ EKİPMANLARI

Darbeli sondaj makinaları genellikle bir kule, iki kablolu vinç takımı, kaldırmak indirmek için bir darbe tertibatı, hareketli kuvvet olarak bir motordan ibarettir.

Sondaj çalışması ağır bir matkabın eşit aralıklarla indirilip kaldırılması sonucunda oluşan darbeli kuvveti ile kuyudaki zeminin parçalanması şeklindedir. Parçalanmış veya gevşemiş zemin, bir çamur kovası ile veya kum kovası ile kuyudan çıkarılır. Kuru bir kuyu açarken matkap kesintilerin dışarı atılmasında kaybolan suyu telafi etmek için kuyuya su ilave etmelidir. Basınçlı hava ile çalışan sistemler de vardır. Sert kayalarda kuyu genellikle muhafaza borusu kullanılmadan açılır. Fakat, yumuşak çökebilir veya sertleşmemiş zeminlerde kuyuyu riske sokmamak için muhafaza borusu kullanılır. Darbeli sistem sondaj ekipmanları ağır işler gördüklerinden özel çelikten imal edilirler. Birbirlerine manşonla birleştirilir. Ekipmanların kare şeklindeki kısımlarına uyan anahtar ile sıkıştırılır. Ekipmanlar:

A) Bu sondaj sisteminde büyük rol oynayan çelik halat sol bükümlüdür.
B) Halat Koruyucusu: Çelik tel halatın yıpranmaması, bükülmemesi için kullanılır.



C) Fırdöndü yuvası ve Fırdöndü: Fırdöndü yuvası sondaj halatına bağlanmıştır. Fırdöndü yuvasının görevi; aletlerin her darbeden sonra dönmesini sağlamaktır. Bu tip çelik halat yuvası diğerlerine oranla sondaj işlerinde daha avantajlıdır. Matkabın kesici kısmının aynı yere birden fazla darbe vurmasına izin vermez. Böylece çarpık çukur açma nedenleri ortadan kalkar. Yalnız fırdöndüye giren halatın üst kısmının devamlı kontrol edilmesi gerekir. Her 50-70 sondaj saatinde tel halat fırdöndü içinde değiştirilmelidir.

D) Jar: Bunlar iki irtibat çubuğundan ibarettir. Birbirlerinin içinde hareket ederler. Sert kaya sondajlarında, özellikle takım sıkışması olası zeminlerde gereklidir. Matkap sıkışırsa, jar ile yukarı doğru yapılan darbeler matkabı gevşetir. Böylece tahlisiye işlemi önlenmiş olur.

E) Drill Stem: Bunlar sondaj takımına gerekli ağırlığı sağlar. Çalışma sistemi bakımından rotary sondaj ekipmanı olan Drill Coliar ‘a karşılık gelir. Sondaj için gerekli olan baskı bununla verilir. Aynı zamanda kuyuda matkaba derin kuyularda jar’ın üzerine kısa bir drill stem eklenir. Bunun görevi, kuyuda sıkışan takımları gevşetmek gerektiğinde yukarıya doğru darbeyi artırmaktadır.

F) Matkaplar (Trepan): Darbeli sondaj ekipmanları içinde en önemli parça, delmeyi yapan matkaplardır. Matkaplar kesici kısım, gövde, sap çu dişli kısımdan ibarettir. Çeşitli işleri için çeşitli matkaplar kullanılmaktadır.


G) Anahtarlar: Burada kullanılan anahtarlar diğer anahtarlara benzemezler. Anahtarlar köşelidir ve takımdaki anahtar yuvalarına uyacak şekilde yapılmıştır.

H) Kovalar (bailer) : Bunlar kuyudaki kesitlerin çıkarılmasına yarayan ekipmanlardır.

I) Muhafaza boruları: Darbeli sondajlarda standart muhafaza borusu
6 '’- 8 '’çapındaki borulardır. Zemine girmeleri için alt uçlarında çarık ve üst uçlarında topar bulunur.

J) Tahlisiye: Tahlisiye (kurtarma) işleri rotary sistem sondajlara göre daha basittir. Fakat yapılan hata, kayıp olan alet ve boruların çıkartılması hemen hemen olanaksız kılar. Buradaki tahlisiyeler genellikle çelik tel halatların kurtarması ile ilgilidir.

KURU ve SULU SONDAJ

Sulu kuyu; sondaj için gerekli olandan daha fazla su taşıyan kuyudur. Kuru kuyuda su yoktur. Sondaj daha hızlı yapılır. Kuyuda su olmadığı için sondaj takımının yukarıya doğru kaldıramaz. Ayrıca halat ıslanmadığı için daha çok dayanır. Kuru kuyuda çalışma, sondaj sorunları için daha emniyetlidir.


SERT KAYALARDA SONDAJ

Sert kaya sondajlarında jar ile çalışmak daha doğru olur. Kuyuda sıkışmış takımları çıkartmak için kullanıldıkları zaman, halat her darbe hareketinde jar mafsallarının yukarıya doğru keskin bir darbe vurmasına izin verecek şekilde gevşek bırakılmalıdır. Kuyu, sondaj çalışması için yeter derecede sulu değilse bir miktar su eklemek gerekir. sert kaya sondajlarında karşılaşılan en önemli konu heyelan eden tabakalar ve çarpık kuyulardır. küçük taş parçaları takımların arasına kamalanarak takımları sıkıştırır. genellikle bu göçmeler ilerlemeyi güçleştirir. bu durumda kuyuyu göçen yerin üstüne kadar çimento ile doldurmak ve 24 saat bırakmak gerekir. Çimento çalışabilecek kadar sertleşince sondaja tekrar devam edilir. Aslında bu durumda en iyi yöntem muhafaza borusu indirmektir.

Çarpık kuyular genellikle meyilli veya çatlaklı tabaklarda oluşur. Kuyunun çarpıklığına dair ilk belirti sondaj takımlarının sıkışmaya başlamasıdır. Takımın gevşetilmesi ile birkaç metre ilerleme olanağı bulunsa dahi, tekrar sıkışma olur. Bundan dolayı sondaj durdurulur. Kuyu düşey duruma getirilir. Kuyunun düzelmesi için kuyu 60cm. kadar taşla dordurulur. Tekrar delinir. Eğer sondaj makinasının rotary sistemi de varsa bu metrelerde kuyuda rotary çalışıp kuyuyu düzelttikten sonra tekrar darbeli sisteme geçilir.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #9 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

YUMŞAK TABAKALARDA SONDAJ

Yumuşak tabakalarda sondaj genel olarak bir karıştırma işlemidir. Matkaplar kısa şevli olarak bilinir. Sondaj makinası uzun darbe vuracak şekilde ayarlanır. Hafif takımlar düşük hızla işletildikleri zaman en iyi sonucu verir. Delme işi çok hızlı olmamalıdır. Aksi halde karıştırma işlemi tam olmayacaktır. Kum, çakıl ve kil gibi çeşitli maddeleri içeren homojen olmayan tabakalar, homojen tabakalarda daha çabuk delinir. Kuyuya konan birkaç kürek kil gevşek kumda yapılan sondajı çok kolaylaştırır. Killi arazide yapılan sondaj çalışmasında da kuyuya kuru ve ufak çakıl doldurulur. Çukur delindikçe kova ile matkap kesintileri boşaltılır. Yumuşak tabakanın sondajında boşaltma işi düzgün bir şekilde yapılır.

Yumuşak zeminlerde muhafaza borusu indirmek gerekir. Ağzında çarık bulunan muhafaza boruları üst uçtaki topaç başlığı ile çakılır. Darbe işi şahmerdan ile yapılır. Kuyu emniyete alınınca darbeli sondaja devan edilir.

ROTARY ve DARBELİ SONDAJLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

Darbeli sondajlar: Bu sondaj sisteminde çamurla çalışmadığı için kapatılması istenen tabaka muhafaza borusu veya çimentolanma ile kolaylıkla kapatılır. Bloklu ve iri çakıllı zeminlerde daha emin bir sondaj yapılır. Çamurlu su sorunu yoktur. Kuyuyu delmek için ya basınçlı hava veya su kullanılır. Bazen çamurda kullanılır. Kuyuya çamur veya su doldurulursa ilerleme hızı yavaş olur. Darbeli sondajlarda malzeme ve işlem masrafları daha az olur. Ayrıca kullanılan su miktarı ve nakledilecek malzemeler çok daha azdır. Kova vasıtası ile sedimanlar deformasyona uğramadan gayet net bir şekilde tespit edilir. Zemin mekaniği deneyleri bu şekilde alınan numuneler üzerinde daha sağlıklı sonuç verir.
Rotary sondajlar: Bu sondajlar darbeli sondajlara göre %10 daha hızlıdır. Genel olarak derin sondajlar yapılır. Yumuşak formasyonlardaki çalışmalarda daha iyi sonuçlar alınır. Aynı zamanda çamur basıncından yararlanarak daha derin sondajlar yapılabilir. Ayrıca daha az muhafaza borusu gerektirir. Hatta muhafaza borusunun kullanılmadığı yerlerde olabilmektedir. Dik sondajların yanında meyilli sondajları yapmak olanaklıdır. İyi karot alınarak tabakanın özelliği saptanır. Darbeli sondajlarda zor ilerlenebilen sert formasyonlarda daha fazla ve kolaylıkla ilerleme yapılır. Bu sondajların maliyeti darbeli sondajlara göre daha pahalıdır.

BASINÇLI HAVA İLE SONDAJ

Daha önce belirtildiği gibi rotary makinalarda yapılan sondaj esnasında matkap tarafından kesilen kırıntılar sondaj çamuru vasıtası ile yukarı çıkar ve bu çamur aynı zamanda matkabı soğutur. Sondajın iyi bir şekilde devamı çamur veya su devrini gerektirir.
Kireçtaşı ve bazı volkanik formasyonlarda fazlaca yarık, çatlak ve erime boşlukları bulunursa sondajın devreden çamuru buralardan kaçar. Doalyısı ile sondajı devam ettirmek güçleşir. Bu durum, sondajda zaman kaybına ve çoğu zaman başarısızlığa neden olur. Rotary makinalarla sondaj yaparken çamurun kaçmasına, dolayısı ile ilerlemeye engel olan çatlaklar büyük boşluklar varsa, böyle doldurulması ve tıkanması olanaksız formasyonlarda basınçlı hava ile sondaj yapılır.

Bu yöntemde, rotary sondaj makinasında makine ve ekipmanlar çamur pompası dışında çamur devri ile çalışan sondaj makinalarının aynıdır.
Şöyle ki; birinde matkabın kestiği parçalar çamur devri ile, öbüründe basınçlı hava ile dışarı atılır. Bu duruma göre çamur devirli rotary makinalarında çamur pompası ortadan kalkarak onun yerine, basınçlı hava veren kompresörler geçerli olacaktır. Bunun için çamur devirli sondaj makinalarında çamur borusunu çamur pompasından ayırarak kompresöre bağlamak gerekir.

A- Basınçlı hava ile sondaj genellikle su temin etmek veya maden ocaklarının etüdü amacıyla yapılır. Bunun için zemin koşulları:

1) Delinecek tabakalar taneli veya yıkılmaya elverişli olmayacaktır.
2) Tabakalar kil gibi yapışkan bir formasyon olmayacaktır.
3) Çamurun devri ile sondaj yapmanın ekonomik ve olanaklı olmadığı yeni tabakaların kompakt, çatlaklı ve boşluklu olması halinde çalışacaktır.

B- Uygulamada karşılaşılan durumlar

1) Tabakaların boşluklu ve çatlaklı ve boşluklu olduğu, sondaj çamurunu kaçırdığı ya önceden bilinir veya sondajda karşılaşılır.
2) Çatlaklı ve boşluklu tabakalar ya yüzeye yakındır veya derindedir.
3) çatlaklı ve boşluklu tabakalar ya tamamen kuru veya suludur.
Yukarıda belirtilen çeşitli durumlara göre çalışma koşulları değişir.


Kompakt ve çatlaklı yüzeyde veya yüzeye çok yakın ise kuyu ağzına bir boru konur ve hava ile sondaja başlanır. Kompakt ve çatlaklı bir tabaka derinde ise çatlaklı tabakaya gelinceye kadar normal çamur devri ile sondaj yapılır. Çatlaklı tabakaya gelince ilerleme durdurulur. Kuyuya muhafaza borusu indirilir. Çimentolanma yapılır. Borunun içinden basınçlı hava ile sondaja devam edilir. Basınçlı havanın etkisini artırmak ve formasyonunu parçalarını daha kolay dışarı atmak için köpük kullanmak faydalıdır. (Örn: sulfateks PA1)
Basınçlı hava ile sondaj yaparken kayaçlar su içeriyorsa dikkatli olmak gerekir. Suyun statik seviyesi yüksek ve verilen hava ile su dışarı atılabiliyorsa matkabın kestiği parçalarda su ile dışarı çıkacağında ilerlemeye normal olarak devam edilir.Kuyuda su varsa ve dışarı atılamıyorsa daha dikkatli olmak gerekir. Çünkü matkabın kestiği parçaların nereye gittiği belli değildir. Kesilen parçalar bazen kuyu çatlaklarından suyun akışına uygun olarak giderse de bazen su içinde askıda kalır ve takım sıkışabilir. Basınçlı hava kesilince askıda olan bu parçalar, matkap üzerine oturur ve takımın sıkışmasına neden olur. Kuyuda dolgu varsa kova (bailer) ile temizlik yapılır.


SONDAJ SIVILARI

Sondajların yapılması sırasında sondaj deliğinde dolaştırılan sıvılara denir.
İlk kullanılan sondaj sıvısı su olmuştur. Su sadece matkabı soğutmak ve kırıntıları temizlemeye yarar. Çok iyi akışkan özelliği, ağır olmaması, içinde katı madde bulunmaması ve herhangi bir ticari sondaj çamurundan ucuz olması nedeni ile uygun şartlarda suyun çok iyi sondaj çamuru olduğu görülür.

En çok kullanılan kil-su karışımıdır ve sondaj çamuru adı ile sondaj deliğinde uygun yapıda sondaj çamurları geliştirilmiştir.
Delinmekte olan formasyon, sondaj sıvısının matkabı soğutmak ve kırıntıları temizlemekten başka, ek görevleri gerektirdiğinde çamur kullanılmalıdır. Uygun kontrollü bir çamur aşağıdaki koşulları yerine getirmek için kullanılır.

- Kuyuda geçirimsiz bir duvar oluşturmak
- Kuyu dibi basıncını kontrol etmek
- Tij ağırlığını kısmen tutmak
- Kuyu arızalarını minimuma indirmek
- Yüksek karot verimi sağlamak
- Kuyu ve tijleri yağlayarak, tork ve engeli azaltmak
- Sondaj sıvısı sirkülasyonunun kesilmesi durumunda, kırıntıları süspansiyonda tutmak
böyle bir sondaj sıvısı, su bazlı- bentonit- oil (ham petrol veya mazot) emilsiyonlu çamur sistemidir.
Bu sistem esas olarak uygun oranlı su, sodyum bentonit, sodyum lignosülfanat, kostik soda ve diesel oil (mazot) karışımıdır.


SONDAJ SIVILARININ GÖREVLERİ

1- Tabanın Temizlenmesi

Matkap dişleri tarafından kayaçtan koparılan parçaların bulundukları yerden hemen uzaklaştırılarak dişlerin sürekli olarak parçalanmamış kayaç üzerine basmalarını sağlamak amacı ile sondaj ilerleme hızının artması yönünden önemlidir. Sondaj ilerleme hızı artıkça kopartılan parça miktarıda artacağından dolaşacak çamur miktarını da artırmak gerekir. Bu nedenle sondaj ilerleme hızı ile kesintilerin taşınması arasında yakın bir ilişki vardır.


2- Kesintilerin Yeryüzüne Taşınması:

Yeraltında matkap tarafından tabandan koparılan parçaların çabucak uzaklaştırılmaları gereklidir. Koparılan parçaların (kesintilerin) yeryüzüne çıkarılması çamur dolaşımı ile sağlanır. Yeryüzündeki pompalar ile çamur tanklarından emilen çamur, yeterli basınç ile sondaj dizisi içine basılır. Matkaptaki kanallardan veya jetlerden tabana geçerek kesintileri içine alır ve annülüsten yeryüzüne gelir. Böylece matkap tarafından öğütülmelerine engel olunur ve kırıntılar ne kadar çabuk uzaklaştırılır ise sondaj ilerlemesi o kadar artar.

Çamur içindeki kırıntılar dolaşım sırasında metal kısımların aşınmasına sebep olmaları gibi çamurun akış özellikleri, pasta oluşumu ve sıcaklığa dayanıklılık yönünden de olumsuz etkileri vardır.

Sondajda, matkap kesintileri sondaj çamuru içinde süspansiyon halinde bulunduklarına göre bu tanelerin dışarıya atılabilmeleri için sondaj çamuru sütununun yukarıya doğru olan çıkış hızı, tanelerin düşüş hızından büyük olmalıdır. Çamur sütununun çıkış hızını çamur pompası verimi tespit ettiğinden kesintilerin dışarı çıkarılabilmesi, pompanın verimi ile birlikte sondaj sıvısı viskozite ve yoğunluğunun, geçilen formasyona uygun şekilde olması ile mümkündür. Aynı şekilde, sondaj çamurunun kesintilerin dinlenme havuzunda bünyesinden ayrılmasını, mümkün kılacak viskozite ve yoğunluğu sahip olması da gereklidir.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
  #10 (permalink)  
Okunmamış 22.11.10
YaKaMoZ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Webmaster
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
Bulunduğu yer: Kocaeli - Başiskele
Yaş: 24
Mesajlar: 16.062
Standart

3- Kesintilerin Çökelmesini Önlemek

Kesintiler kuyuda taşınırken ağırlıkları etkisi ile aşağı doğru çökerler. Sondaj durduğunda kesintilerin dibe çökmemesi istenir. Ancak kesintiler yeryüzüne geldiğinde çamur tanklarında kolayca çökelmeli ve çamurdan ayrılmalıdır. Çamurun özellikleri öyle ayarlanır ki kuyuda çökelme az, tanklarda fazla olur.

4- Matkabın ve Sondaj Dizisinin Yağlanması ve Soğutulması:

Sondaj sırasında matkap kayaca, sondaj boruları da delik yüzeyine sürtündüklerinden ısınırlar. Özellikle matkapta oluşan ısınma fazladır ve soğutulmaması halinde artan ısı ile matkabın dişleri körlenerek sondaj yapamaz hale gelir. Çamur yüksek özgül ısı kapasitesi ile iyi bir soğutma ortamıdır. Sürtünme ile oluşan ısıyı alarak matkabı ve boruları soğutur. Çamurlar sürtünen yüzeyler arasına girdiklerinde yağlayıcı bir etki gösterirler. Sürtünme katsayısını düşürdüklerinden sürtünme kuvveti dolayısıyla ısınma azalır. Boruların ve deliğin yüzeyini ince bir film biçiminde kaplarlar. Soğutma ve yağlama etkisi elde etmek için yabancı madde katkısına gerek yoktur. Fakat özel bazı yağlayıcılar katarak sürtünme kayıpları azaltılabilir. Şu sonuçlar çıkartılabilir:

- Matkabın ve yatakların ömrü uzar.
- Takım sıkışmaları önlenebilir.
- Sondaj sırasında dizi döndürme momenti düşer.
- Tijlerdeki aşınma azalır.

Bazı çamurlara bazı yağlayıcı maddelerde katılabilir. Örn: petrol veya petrol bazlı çamurlar. Bunların yağlama özelliği yüksektir.

5- Göçmeye ve Oluk Oluşumuna Engel Olma:

Yeraltındaki tabakalar üzerindeki tabakaların yükünü taşırlar. Buna tabaka yükü denir. Derinlikle ve tabakaları oluşturan kayaçların yoğunluğu ile artar.

Tabakalar içinde kuyu açıldığında delik yüzeyindeki kayaçlar üzerlerindeki yükün etkisi ile delik içine doğru göçme eğilimindedirler. Gevşek ve çimentolanmamış kumlar, kabaran killer, plastik tuzlar, tabakalaşma doğrultuları düşey formasyonlar, kırıklı- çatlaklı- ezikli kayaçların bulunduğu erler delik içine doğru göçmenin olabileceği yerlerdir. Delik boş ise zamanla formasyondan kopan parçalar deliği tıkarlar. Koptukları yerde oyuklar oluşur. Göçmeyi önlemek için sondaj deliği dolu olmalıdır. Sondaj sıvısının hidrostatik basıncı formasyondan gelecek basınçları karşılamalıdır.

6- Geçirimsiz Bir Pastanın Oluşumu:

Sondaj sırasında delikte dolaşan çamur delik yüzeyinde ince bir sıva tabakası oluşturur. Buna sondajcılıkta ‘Çamur Pastası’ (MUD CAKE) denir. Çamurdaki suyun bir kısmı çamur sütununun hidrostatik basınç etkisi altında formasyona süzülerek girer ve geride delik yüzeyinde ince bir tortu tabakası kalır. Bu tabaka çamurun, formasyonun gözeneklerine kaçmasını önler. Çamur iyi bir çamur değilse ve su kaybı fazla ise pastanın kalınlığı artar. Yüzeyi düzgün ve pürüzsüzdür. Kalınlığın az olması istenir. Bozulmuş bir çamurda çamur kalınlığı artar. Annülüs daralır. Bu durum ise basınç kayıplarının artmasına neden olabileceği gibi takım sıkışmalarına neden olabilir. Aynı zamanda deliğin kesiti de daralacağından dolaşım için gerekli enerji artar. İstenmeyen ve önlenmesi gereken bir durumdur.


7- Yüksek Formasyonların Basınçlarını Kontrol Etmek:

Yeraltında bazı formasyonların gözeneklerinde akışkanlar vardır. Bunlar yüksek basınç altında bulunabilirler. Sondaj bu formasyonlara geldiğinde akışkanlar deliğe girerek yeryüzüne fışkırma eğilimindedirler. Delikteki çamurun hidrostatik basıncı formasyondaki basınçtan düşük ise formasyondan kuyuya akış başlar. Akışkan gaz ise çamuru delikten iterek fışkırır. Bu olaya ‘fışkırma’ denir. Büyük hasar ve zararlara neden olur. Bazı formasyonlar üzerlerindeki örtü tabakası yükü altında plastik deformasyona uğrayarak delik içine doğru şişerler. Örneğin; su alarak şişen killer bu davranışı gösterirler. Sonuçta deliğin açık kesiti gittikçe daralır ve kapanır. Sondaj yapılıyorsa takım sıkışabilir.

8- Korozyona Karşı Koruma:

Kuyuda çalışan metal boru vb. parçalar korozyona uğrarlar. Çamura tuzun karışması veya katılması korozyonu hızlandırır. Bu nedenle önlenmesi gerekir. Sondaj çamurlarına bu amaç ile sodyum kromat ve sodyum nitrit gibi korozyonu önleyici maddeler katılır.


SONDAJ SIVILARININ ÖZELLİKLERİ

Sondaj sıvılarının yukarıdaki anlatılan görevleri yerine getirebilmesi için bazı özellikleri olmalıdır.

1-YOĞUNLUK:

Çamurun yoğunluğu, içinde bulunan maddelerin (genelde su ve kil) yoğunluk ve miktarlarına bağlı bir değerdir. Kullanılan su miktarı kilden çok fazla olduğunda çamurun yoğunluğu suyunkine yakındır. %6-7 kil ile hazırlanan çamurda yoğunluk 1.125 kadardır. Gereğinde katılacak yardımcı maddeler, bu değerleri azaltıp çoğaltabilir. Yüksek basınçlı formasyonların geçilmesinde 2.5’a kadar çıkabilir. Zayıf ve çamurun hidrostatik basıncı ile çatlayan formasyonların geçilmesinde 1’den küçük değerlere düşürülmesi gerekir. Yoğunluğu artırmak için yoğunluğu fazla olan barit vb. maddeler kullanılırken, azaltmak için çamura petrol, hava, vb. hafif akışkanlar katılır. Sondaj ilerleme hızı üzerine etki eder. İlerleme hızının yüksek olabilmesi için düşük değerlerde tutulmalıdır. Artan özgül ağırlık ile sıvı sütununun hidrostatik basıncı artar.Yüksek hidrostatik basınç zayıf formasyonları yırtıp çamur kaçaklarına neden olabilir. Bentonit çamurlarının yoğunluğu 1.25 – 2.5 arasında değişir.

Yoğunluğu ayarlamak masraflı ve yorucu bir iştir.Çamurun yoğunluğu genellikle ‘çamur Terazisi’ denilen aletle ölçülür. Sahada kolaylıkla kullanılır. Üzerinde çamurun yoğunluğunu ve yapacağı hidrostatik basıncı değişik birimler ile gösteren 4 ayrı bölüm düzeni vardır. Yoğunluğu hidrometre ile ölçülebilir.

2- SU KAYBI (FİLTRASYON SUYU ):

Kil ile hazırlanan çamurlarda bir kısım su serbest haldedir. İyi bir çamurdaki filtrasyon suyu az olmalıdır. Su filtre olurken filtre kağıdı üzerinde bir pasta oluşur. Pastanın kalınlığı filtrasyon suyu miktarı ile orantılıdır. Eğer su kaybı fazla ise çamurun su kaybını azaltıcı maddeler katılır. Filtrasyon deneyleri yapmak için geliştirilmiş standart filtre presleri vardır. Bu filtrenin basınç kabının altındaki tel süzgeç üzerine filtre kağıdı konulup kap 2/3 üne kadar çamur ile doldurulup ağzı kapatılır. Üzerine hava tüpünden 7 bar basınç verilir. Ve süzülen su silindirik bir kapta toplanır. 7.5 dakikada süzülecek su 30 dakika’dakinin yarısı kadardır. 30 dakikada süzülecek su miktarı çamurların su kaybı için bir ölçü olarak kullanılır. Yapılan ölçümlerde iyi bir çamurun su kaybının 15 cm3 olduğu görülmüştür.

3- VİSKOZİTE:

Her sıvının olduğu gibi çamurunda bir viskozitesi vardır. Viskozite ‘akmaya karşı gösterilen direnç’ diye tanımlanır. Bunu açıklayabilmek için iki levha arasının viskoz bir sıvı ile dolu olduğu düşünülsün. Sıvının molekülleri levhaların yüzeyine yapışmışlardır. Belirli bir kuvvet uygulanarak levhalardan biri hareket ettirilerek diğeri hareketsiz tutulduğunda hareketli levhaya yapışacak moleküller levha hızı ile hareket edecekler, hareketsiz levhaya yapışık olanların hızı ise 0 olacaktır. Arada kalan bölgedeki hareket hızı hareketli levhadan, hareketsize doğru azalan doğrular gösterecektir. Viskozite bazı sıvılar için sabit bir değerdir. Bazılarında ise etkiyen kuvvetin büyüklüğü ile yani akış hızı ile değişir. Jel viskozimetresi ve Marsh hunisi denilen aletler ile ölçülür.

4- KUM ve KATI MADDE İÇERİĞİ:

Sondaj sırasında çamura karışan kum taneleri ve ince kesintilerin eleklerde ayrılamayıp çamurda kalması bazı sorunlara neden olur. Kum taneleri pompaların sürtünen yüzeylerine ve geçtikleri borularda aşınmalara neden olurlar. Kum taneleri aynı zaman da çamurun katı madde miktarını artırarak yoğunluğunu ve viskositesini artırırlar. Bunlar sondajı olumsuz yönde etkiler.kum miktarının yani kesintilerin azaltılması için çamur geniş yüzeyli, derinliği az tanklardan geçerek kum tanelerinin dibe çökmesini sağlar.
Sondaj esnasında sirküle eden sıvı çamur pompalarına girerken içindeki kum miktarının % 2’den az olması gerekir. Çamurdaki kum miktarı kum tüpü ile ölçülür.


5- JEL KUVVETİ VE TİKSOTROPİ:

Sondaj çamurunu diğer akışkanlardan ayıran önemli özellik içinde jel yapıları oluşabilmesidir. Çamur hareketsiz kaldığında zamanla jel yapıları oluşur. Bu ise kesintilerin aşağı doğru çökelmelerini zorlaştırır. Herhangi bir nedenle çamur hareketsiz kaldığında, durduğunda çamur ile birlikte delikte bulunan kesintilerin dibe çökerek takım sıkışmalarına neden olmaları önlenmiş olur. Dolaşım durduğu zaman artan jel kuvvetinin dolaşım başladığında azalması gerekir. Aksi halde dolaşımı sağlamak için çok yüksek pompa basınçlarına gerek duyulacaktır.

Çamurun bu özelliğine dinlendiğinde jel kuvvetinin artması, harekete geçtiğinde azalmasına ‘Tiksotropik Özellik’ denir. Jel Kuvveti Fann Viskozimetresi ile ölçülür. Sıfırıncı dakikadaki (başlangıç) ve 10.dk. Jel kuvveti diye iki büyüklük tanımlanır. Bunların farkı tiksotropik değeri verir. Daha sonra Fann Viskozimetresi 3 devir 1dk. ile tekrar çalıştırılır ve göstergede değer okunur. Bu değer başlangıçtaki jel kuvveti olarak okunur. Alet tekrar durdurulur ve çamur dinlenmeye bırakılır. (10dk.) daha sonra 3 devir 1dk. ile tekrar çalıştırılır ve göstergedeki max. değer okunur. Sonuçta 10 dakika jel kuvvetinden başlangıç jel kuvveti çıkartılarak tiksotropik değer bulunur. İyi bir çamurun belirli bir tiksotropisi olmalıdır. Fazla olması basınç kayıplarını gereksiz yere artırır.
__________________
Bilgi Özgürlüktür!
turkayildiz.com

Sayın Ziyaretçilerimiz Forumumuzda konu açmak veya yorum yazmak için üye olmanız gerekmemektedir.
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Seçenekler
Stil Konuyu değerlendir
Konuyu değerlendir:

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Mesaj Yazma Yetkiniz Var
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Maden Yatakları Ders Notları YaKaMoZ Coğrafya 29 22.11.10 15:37


WEZ Format +3. Şuan Saat: 03:41.


Powered by vBulletin® Version 3.8.4
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.3.2
Türkçe Çeviri : Turkayildiz
Yapılan paylaşımlar ve yorumlardan kullanıcının kendisi sorumludur. 2005-2013

ikariam-firefox & Kıltestere & fototarih & sexyduvarkagitlari & ...

3 5 6 9 10 11 12 13 14 15 16 20 21 24 26 27 33 34 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 48 49 53 54 55 57 58 61 62 63 65 66 69 71 72 74 75 78 79 80 81 82 83 84 85 86 88 89 90 91 92 94 98 99 100 101 102 103 104 105 111 113 114 115 116 126 129 130 133 135 138 139 140 141 142 143 144 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 167 172 173 174 175 176 177 179 180 187 188 189 190 191 192 193 194 195 198 199 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 223 226 228 230 231 232 233 236 241 242 245 246 247 251 252 253 254 255 260 261 262 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 277 279 280 282 283 284 285 286 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300